[จดหมายเชิญ] พระครูสังฆวิริยะกิจ, รศ.ดร บรรยายพิเศษ พุทธปรัชญญากับจริยธรรมทางกฏหมายในยุค AI วันเสาร์ ที่ 28 กุมภาพันธ์ 2569 เวลา 12.30-15.00 น.

พุทธธรรมจากพระไตรปิฎกมาประยุกต์ใช้ควบคุมศีลธรรมในยุค AI ไม่ใช่การนำหลักการโบราณมาขัดขวางเทคโนโลยี แต่คือการนำ “อมตธรรม” มาเป็นเข็มทิศเพื่อให้เทคโนโลยีรับใช้มนุษย์อย่างแท้จริง

หากเราวิเคราะห์ผ่านกรอบของพระไตรปิฎก เราสามารถจำแนกการควบคุมศีลธรรมออกเป็น 3 มิติหลัก ดังนี้

---

1. การควบคุมที่ “เจตนา” (กรรม)

ในพระไตรปิฎกเน้นย้ำว่า “เจตนาหํ ภิกฺขเว กมฺมํ วทามิ” (ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่าเจตนาคือกรรม)

• ผู้พัฒนา (Developer): ศีลธรรมของ AI เริ่มต้นที่ปลายนิ้วของผู้เขียน Code หากผู้พัฒนาตั้งใจสร้าง Algorithm เพื่อมอมเมา (เช่น ระบบพนัน) หรือสร้างความแตกแยก (เช่น Filter Bubble ในโซเชียล) นั่นคือการสั่งสม “อกุศลกรรม” ผ่านตัวแทนดิจิทัล

• ปัญญาประดิษฐ์ที่ไร้เจตนา: เนื่องจาก AI ไม่มีเจตนาของตนเอง มันจึงเป็นเพียง “รูปธรรม” ที่ถูกปรุงแต่ง การควบคุมศีลธรรมจึงต้องย้อนกลับไปที่ “มนุษย์” ในฐานะผู้กำหนดทิศทาง

2. การใช้ “อริยวัฑฒิ 5” ในการกำกับดูแล

เราสามารถนำหลักการสร้างความเจริญ (อริยวัฑฒิ) มาเป็นมาตรฐานในการประเมินจริยธรรม AI ได้ดังนี้

หลักพุทธธรรม	การประยุกต์ใช้กับ AI
ศรัทธา	AI ต้องมีความน่าเชื่อถือ (Trustworthy AI) และตรวจสอบที่มาได้
ศีล	AI ต้องไม่ละเมิดสิทธิมนุษย์ ไม่เบียดเบียน และไม่ละเมิดข้อมูลส่วนบุคคล
สุตะ	ข้อมูลที่ใช้เทรน AI (Training Data) ต้องถูกต้อง ครบถ้วน และปราศจากอคติ
จาคะ	การใช้ AI เพื่อแบ่งปันโอกาส ลดความเหลื่อมล้ำ ไม่ใช่เพื่อการผูกขาด
ปัญญา	การใช้ AI อย่างรู้เท่าทัน ไม่ตกเป็นทาสของความสะดวกสบายจนปัญญามนุษย์เสื่อมถอย

3. “โกศล 3” (ความฉลาด) เพื่อการอยู่รอดในยุค AI

พระไตรปิฎกสอนเรื่องความฉลาด 3 ระดับ ซึ่งสำคัญมากเมื่อเราต้องอยู่ร่วมกับ AI:

1. อายโกศล: ความฉลาดในความเจริญ (รู้ว่าใช้ AI อย่างไรให้เกิดประโยชน์)

2. อปายโกศล: ความฉลาดในความเสื่อม (รู้ว่า AI แบบไหนจะนำไปสู่การเลิกจ้าง หรือการสูญเสียความเป็นส่วนตัว)

3. อุปายโกศล: ความฉลาดในอุบาย (รู้วิธีบริหารจัดการและควบคุม AI ให้ปลอดภัย)

---

ความท้าทาย: เมื่อ AI ไม่มี “หิริโอตตัปปะ”

อุปสรรคที่ใหญ่ที่สุดคือ AI ไม่มี “หิริ” (ความละอายต่อบาป) และ “โอตตัปปะ” (ความเกรงกลัวต่อบาป) ซึ่งเป็นธรรมคุ้มครองโลก (โลกบาลธรรม)

ดังนั้น การควบคุมศีลธรรมในยุค AI จึงต้องอาศัย “สมาธิและสติ” (Mindfulness) ของมนุษย์ในการกำกับ:

• Human-in-the-loop: มนุษย์ต้องเป็นผู้ตัดสินใจขั้นสุดท้ายในประเด็นที่เกี่ยวกับจริยธรรมและความเป็นตาย

• AI Ethics by Design: การฝัง “ศีลธรรม” ลงไปในตัวบทกฎหมายและ Technical Standard ตั้งแต่เริ่มออกแบบ

---

สรุป

พุทธธรรมสอนให้เรามอง AI เป็นเพียง “เครื่องมือ” อย่างหนึ่ง สิ่งที่ต้องควบคุมจริงๆ คือ “กิเลส” ของมนุษย์ที่อยู่เบื้องหลังเครื่องมือนั้น หากเรามีสติ (Mindfulness) และปัญญา (Wisdom) AI ก็จะเป็นเพียงบริวารที่ช่วยเกื้อกูลให้เราเข้าถึงธรรมได้ง่ายขึ้น

–

ศีล ๕ กับปรัชญาสำหรับกฎหมาย
(แนวคิดพุทธปรัชญาในฐานะรากฐานจริยธรรมของระบบนิติศาสตร์)

---

๑. บทนำ

“ศีล ๕” ในพระพุทธศาสนาไม่ใช่เพียงหลักปฏิบัติทางศาสนา แต่เป็น ระบบจริยธรรมสากล (universal ethics) ที่มีลักษณะใกล้เคียงกับหลักการพื้นฐานของกฎหมายสมัยใหม่ กล่าวคือ มุ่งควบคุมพฤติกรรมมนุษย์เพื่อให้สังคมอยู่ร่วมกันอย่างสงบเรียบร้อย ปลอดภัย และยุติธรรม

ในเชิงปรัชญากฎหมาย (Philosophy of Law) ศีล ๕ สามารถมองได้ว่าเป็น “กฎหมายเชิงศีลธรรมภายใน (inner moral law)” ซึ่งทำหน้าที่ก่อนกฎหมายของรัฐ กล่าวคือ หากมนุษย์มีศีลธรรม กฎหมายภายนอกจะถูกใช้ลดลง

ดังนั้น ศีล ๕ จึงเป็นฐานคิดสำคัญในการอธิบายความสัมพันธ์ระหว่าง
👉 ศีลธรรม (Morality)
👉 ความยุติธรรม (Justice)
👉 กฎหมาย (Law)

---

๒. ศีล ๕ ในฐานะ “กฎหมายธรรมชาติ” (Natural Law)

ในปรัชญากฎหมาย มีแนวคิดสำคัญคือ กฎหมายธรรมชาติ (Natural Law Theory) ซึ่งเชื่อว่า

กฎหมายที่ดีต้องสอดคล้องกับศีลธรรมและธรรมชาติของมนุษย์

ศีล ๕ มีลักษณะตรงกับแนวคิดนี้ เพราะไม่ได้เกิดจากอำนาจรัฐ แต่เกิดจากความจริงของชีวิตและเหตุผลทางศีลธรรม ได้แก่

• การไม่เบียดเบียน

• การเคารพสิทธิผู้อื่น

• ความซื่อสัตย์

• ความรับผิดชอบ

• สติสัมปชัญญะ

จึงถือได้ว่า ศีล ๕ คือ “กฎหมายธรรมชาติแบบพุทธ”

---

๓. วิเคราะห์ศีล ๕ กับหลักกฎหมาย

(๑) ปาณาติปาตา เวรมณี

งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ — หลักสิทธิในชีวิต

มิติปรัชญา

• ชีวิตมีคุณค่าโดยตัวเอง (Intrinsic Value)

• มนุษย์มีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

มิติทางกฎหมาย

สัมพันธ์กับ

• กฎหมายอาญา (ความผิดฐานฆ่า)

• สิทธิมนุษยชน

• หลักความปลอดภัยของสังคม

👉 ศีลข้อ ๑ คือรากฐานของ Right to Life

---

(๒) อทินนาทานา เวรมณี

ไม่ลักทรัพย์ — หลักกรรมสิทธิ์และทรัพย์สิน

มิติปรัชญา

• เคารพสิทธิของผู้อื่น

• ความยุติธรรมเชิงการครอบครอง

มิติทางกฎหมาย

เกี่ยวข้องกับ

• กฎหมายทรัพย์สิน

• กฎหมายอาญาฐานลักทรัพย์ ฉ้อโกง

• ระบบเศรษฐกิจที่ยุติธรรม

👉 ศีลข้อ ๒ เป็นฐานของ Property Rights

---

(๓) กาเมสุมิจฉาจารา เวรมณี

ไม่ประพฤติผิดในกาม — หลักคุ้มครองครอบครัวและศักดิ์ศรีบุคคล

มิติปรัชญา

• ความรับผิดชอบต่อความสัมพันธ์

• ศักดิ์ศรีและความยินยอม (consent)

มิติทางกฎหมาย

สัมพันธ์กับ

• กฎหมายครอบครัว

• กฎหมายคุ้มครองเด็กและสตรี

• ความผิดทางเพศ

👉 ศีลข้อ ๓ คือพื้นฐานของ Social Order & Family Law

---

(๔) มุสาวาทา เวรมณี

ไม่พูดเท็จ — หลักความจริงและความยุติธรรม

มิติปรัชญา

• ความจริงคือเงื่อนไขของความยุติธรรม

• สังคมต้องอาศัยความไว้วางใจ

มิติทางกฎหมาย

เกี่ยวข้องกับ

• ความผิดฐานให้การเท็จ

• หลักพยานหลักฐาน

• จริยธรรมวิชาชีพกฎหมาย

👉 หากไม่มีความจริง กฎหมายจะไม่สามารถสร้างความยุติธรรมได้

---

(๕) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานา เวรมณี

ไม่เสพสิ่งมึนเมา — หลักความรับผิดชอบทางกฎหมาย

มิติปรัชญา

• สติคือเงื่อนไขของความรับผิด (Responsibility)

• การตัดสินใจต้องมีเจตนาอย่างมีสติ

มิติทางกฎหมาย

สัมพันธ์กับ

• ความสามารถรับผิดทางอาญา

• กฎหมายจราจร

• ความปลอดภัยสาธารณะ

👉 ศีลข้อ ๕ สนับสนุนแนวคิด Mens Rea (เจตนาทางกฎหมาย)

---

๔. ศีล ๕ กับแนวคิดความยุติธรรม (Justice)

ศีล ๕ สร้างความยุติธรรม 3 ระดับ

พุทธปรัชญามองว่า

“ศีลมาก → กฎหมายใช้น้อย”

ซึ่งต่างจากรัฐสมัยใหม่ที่เน้นการลงโทษหลังเกิดความผิด

---

๕. ศีล ๕ กับปรัชญากฎหมายสมัยใหม่

---

๖. ศีล ๕ ในฐานะ “กฎหมายเชิงป้องกัน” (Preventive Law)

กฎหมายทั่วไป = แก้ปัญหาหลังเกิดเหตุ
ศีล ๕ = ป้องกันก่อนเกิดเหตุ

ตัวอย่าง:

• คนมีศีลข้อ ๑ → ไม่ฆ่า → ไม่ต้องใช้กฎหมายอาญา

• คนมีศีลข้อ ๔ → ไม่โกหก → คดีความลดลง

ดังนั้น ศีล ๕ คือ Soft Law ทางจิตสำนึก

---

๗. บทสรุปเชิงปรัชญา

ศีล ๕ ไม่ใช่เพียงหลักศาสนา แต่เป็น โครงสร้างจริยธรรมพื้นฐานของนิติรัฐ เพราะ

1. คุ้มครองชีวิต

2. คุ้มครองทรัพย์สิน

3. คุ้มครองครอบครัวและศักดิ์ศรี

4. คุ้มครองความจริง

5. คุ้มครองสติและความรับผิดชอบ

กล่าวได้ว่า

กฎหมายควบคุมพฤติกรรมจากภายนอก
แต่ศีล ๕ ควบคุมมนุษย์จากภายใน

เมื่อศีลธรรมเข้มแข็ง กฎหมายจะทำงานอย่างมีประสิทธิภาพและสังคมจะเข้าใกล้ “ความยุติธรรมที่แท้จริง” ตามแนวคิดพุทธปรัชญา

–

สุจริต ๓ ตามแนวพุทธ กับกฎหมาย
เป็นประเด็นที่สามารถอธิบายได้ในเชิง พุทธจริยศาสตร์ (Buddhist Ethics) และ นิติศาสตร์ (Legal Philosophy) เพราะ “สุจริต ๓” เป็นหลักควบคุมพฤติกรรมมนุษย์จากภายใน ขณะที่ “กฎหมาย” เป็นกลไกควบคุมจากภายนอก เมื่อบูรณาการกันจึงก่อให้เกิดสังคมที่มีทั้ง ศีลธรรมและระเบียบทางกฎหมาย อย่างสมดุล

---

๑. ความหมายของ “สุจริต ๓” ในพระพุทธศาสนา

สุจริต ๓ หมายถึง ความประพฤติชอบ ๓ ทาง ได้แก่

1. กายสุจริต — การประพฤติชอบทางกาย

2. วจีสุจริต — การประพฤติชอบทางวาจา

3. มโนสุจริต — การประพฤติชอบทางใจ

เป็นหลักธรรมที่ปรากฏในพระไตรปิฎก จัดอยู่ในหมวด กรรมบถ ๑๐ (กุศลกรรมบถ) ซึ่งเป็นพื้นฐานของศีลธรรมทางสังคม

หลักสำคัญคือ
👉 มนุษย์ต้องควบคุมตนเองก่อน จึงไม่ต้องถูกควบคุมด้วยโทษทางกฎหมาย

---

๒. สุจริต ๓ กับกฎหมาย : แนวคิดพื้นฐาน

ดังนั้น สุจริต ๓ = รากฐานทางศีลธรรมของกฎหมาย
กฎหมายจำนวนมากสะท้อนหลักสุจริตโดยตรง

---

๓. กายสุจริต กับกฎหมาย

ความหมาย

การกระทำทางกายที่ชอบ ได้แก่

• ไม่ฆ่าสัตว์ (เว้นปาณาติบาต)

• ไม่ลักทรัพย์ (เว้นอทินนาทาน)

• ไม่ประพฤติผิดในกาม

ความสัมพันธ์กับกฎหมาย

👉 จะเห็นว่า กฎหมายอาญาแทบทั้งหมดมีรากจากกายสุจริต

วิเคราะห์เชิงนิติปรัชญา
พระพุทธศาสนาเน้น “ไม่ทำเพราะรู้ว่าไม่ดี”
กฎหมายเน้น “ไม่ทำเพราะมีโทษ”

---

๔. วจีสุจริต กับกฎหมาย

วจีสุจริต ๔ ประการ

1. ไม่พูดเท็จ

2. ไม่พูดส่อเสียด

3. ไม่พูดคำหยาบ

4. ไม่พูดเพ้อเจ้อ

ความเชื่อมโยงทางกฎหมาย

ในยุคดิจิทัล วจีสุจริตมีความสำคัญมาก เช่น การโพสต์ข่าวปลอม (Fake News) ซึ่งเป็นทั้ง ผิดศีล และ ผิดกฎหมาย

---

๕. มโนสุจริต กับกฎหมาย

มโนสุจริต ๓

1. ไม่โลภอยากได้ของผู้อื่น

2. ไม่พยาบาท

3. มีความเห็นชอบ (สัมมาทิฏฐิ)

ความสัมพันธ์กับกฎหมาย

กฎหมายสมัยใหม่เริ่มให้ความสำคัญกับ “เจตนา” เช่น

• เจตนาฆ่า vs ประมาท

• การวางแผนอาชญากรรม

• ความตั้งใจฉ้อโกง

ในนิติศาสตร์เรียกว่า Mens Rea (เจตนาทางอาญา)
ซึ่งใกล้เคียงกับแนวคิด มโนสุจริต อย่างมาก

👉 พระพุทธศาสนาเห็นว่า “อาชญากรรมเริ่มที่ใจ”
👉 กฎหมายเริ่มลงโทษเมื่อ “การกระทำเกิดขึ้น”

---

๖. สุจริต ๓ ในฐานะรากฐานของนิติธรรม (Rule of Law)

สังคมที่ดีต้องมี ๒ ชั้น

1. ศีลธรรมภายใน → สุจริต ๓

2. กฎระเบียบภายนอก → กฎหมาย

หากมีแต่กฎหมายแต่ไม่มีสุจริต
➡ ต้องใช้การลงโทษจำนวนมาก

หากประชาชนมีสุจริต
➡ กฎหมายแทบไม่ต้องใช้

พระพุทธศาสนาจึงเน้น “การป้องกันอาชญากรรมที่ต้นเหตุ” คือ จิตใจ

---

๗. การเปรียบเทียบ : พุทธนิติศาสตร์

คำว่า “สุจริต” ยังสะท้อนหลักกฎหมายสำคัญ เช่น

• หลักสุจริตใจ (Good Faith)

• ความซื่อสัตย์ในการทำสัญญา

• ความเป็นธรรมในกระบวนการยุติธรรม

---

๘. สุจริต ๓ กับการป้องกันอาชญากรรม

พระพุทธศาสนาเสนอแนวคิดที่ทันสมัยมาก คือ

“แก้ที่เหตุ ไม่ใช่แก้ที่โทษ”

การป้องกันเชิงพุทธ

• ฝึกศีล

• พัฒนาจิต

• สร้างจิตสำนึก

การป้องกันเชิงกฎหมาย

• เพิ่มบทลงโทษ

• การบังคับใช้กฎหมาย

• ระบบตำรวจ/ศาล

การบูรณาการทั้งสองแนวทางทำให้เกิด Justice + Moral Society

---

๙. การประยุกต์ใช้ในสังคมไทย

สุจริต ๓ สามารถใช้กับ

• จริยธรรมข้าราชการ

• ธรรมาภิบาลองค์กร

• กฎหมายดิจิทัล

• การต่อต้านคอร์รัปชัน

• การศึกษาเชิงคุณธรรม

เช่น การทุจริตคอร์รัปชัน
→ ผิดกายสุจริต + มโนสุจริต + กฎหมายอาญา

---

๑๐. สรุป

สุจริต ๓ คือกฎหมายภายในใจมนุษย์
ส่วน กฎหมายคือสุจริตที่ถูกบัญญัติเป็นกติกาสังคม

ความสัมพันธ์สำคัญคือ

• สุจริต ๓ = ป้องกันก่อนเกิดความผิด

• กฎหมาย = จัดการเมื่อความผิดเกิดแล้ว

ดังนั้น สังคมที่ยั่งยืนต้องพัฒนา คนให้มีสุจริต ควบคู่กับ ระบบกฎหมายที่ยุติธรรม

เมื่อคนมีสุจริต กฎหมายจะเบา
เมื่อคนไร้สุจริต กฎหมายจะหนัก

การ สืบค้น “พุทธปรัชญาในรัฐธรรมนูญไทย” สามารถศึกษาได้ในลักษณะ พุทธนิติปรัชญา (Buddhist Legal Philosophy) คือการวิเคราะห์ว่า “หลักคิดแบบพุทธ” ถูกสะท้อนอยู่ในโครงสร้างรัฐธรรมนูญไทยอย่างไร แม้รัฐธรรมนูญจะไม่ประกาศว่าพุทธศาสนาเป็นศาสนาประจำชาติ แต่เนื้อหาหลายส่วนมีรากฐานจากคติพุทธอย่างชัดเจน

ต่อไปนี้คือการสืบค้นเชิงวิชาการอย่างเป็นระบบ (ใช้ได้เป็นกรอบบทความหรือวิจัยได้ทันที)

---

๑. แนวคิดพื้นฐาน : พุทธปรัชญากับรัฐธรรมนูญ

พุทธปรัชญา ในมิติรัฐศาสตร์–กฎหมาย เน้นหลักสำคัญ ได้แก่

• ธรรมเป็นใหญ่ (Dhamma supremacy)

• การใช้อำนาจเพื่อประโยชน์สุขประชาชน

• ความเสมอภาคของมนุษย์

• ความไม่เบียดเบียน (อหิงสา)

• ธรรมาภิบาล (Good Governance)

แนวคิดเหล่านี้สัมพันธ์กับหลัก “ธรรมราชา” และ “รัฐเพื่อประโยชน์สุขมหาชน” ซึ่งเป็นรากวัฒนธรรมการเมืองไทยตั้งแต่สมัยสุโขทัย–อยุธยา

---

๒. พุทธปรัชญาที่ปรากฏในรัฐธรรมนูญไทย (เชิงโครงสร้าง)

(1) หลักธรรมเป็นฐานอำนาจรัฐ (Rule of Dhamma → Rule of Law)

รัฐธรรมนูญไทยกำหนดว่า

การใช้อำนาจรัฐต้องอยู่ภายใต้กฎหมายและรัฐธรรมนูญ

ซึ่งเทียบได้กับหลักพุทธว่า

“ธรรมาธิปไตย” — ธรรมเป็นใหญ่ ไม่ใช่อำนาจบุคคล

แนวคิดนี้สอดคล้องกับ

• หลัก ธรรมาธิปไตย ในพระไตรปิฎก

• การปกครองแบบ ธรรมราชา

---

(2) หลักธรรมาภิบาล (Good Governance)

รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 กำหนดให้รัฐดำเนินประเทศตามหลักธรรมาภิบาลและการพัฒนาอย่างยั่งยืน

แนวคิดนี้สัมพันธ์โดยตรงกับพุทธธรรม เช่น

---

(3) หลักความเสมอภาค (พุทธ → สิทธิมนุษยชน)

รัฐธรรมนูญรับรองว่า

บุคคลย่อมเสมอกันในกฎหมาย

ซึ่งตรงกับพุทธปรัชญา:

• มนุษย์เสมอกันด้วยกรรม ไม่ใช่วรรณะ

• พระพุทธเจ้าปฏิเสธระบบชนชั้น

งานวิชาการชี้ว่า แม้พระสงฆ์มีสถานะเฉพาะ แต่ยังได้รับสิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญเช่นบุคคลทั่วไป

👉 สะท้อน “พุทธมนุษยนิยม (Buddhist Humanism)”

---

(4) การอุปถัมภ์ศาสนา (Religious Patronage)

รัฐธรรมนูญไทยทุกฉบับกำหนดว่า

• พระมหากษัตริย์ทรงเป็นพุทธมามกะ

• ทรงเป็นอัครศาสนูปถัมภก

ปรากฏชัดตั้งแต่รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 เป็นต้นมา

ความหมายเชิงพุทธปรัชญา:

• รัฐไม่ใช่รัฐศาสนา

• แต่ “สนับสนุนศีลธรรมสาธารณะ”

---

(5) หลักศีลธรรมอันดีของประชาชน

รัฐธรรมนูญใช้คำว่า

“ไม่ขัดต่อศีลธรรมอันดีของประชาชน”

แนวคิดนี้มีรากจาก

• ศีล 5

• ความไม่เบียดเบียน

• ความรับผิดชอบต่อสังคม

จึงถือเป็น พุทธจริยศาสตร์ในกฎหมายมหาชน

---

๓. ประเด็นสำคัญ: ทำไมรัฐธรรมนูญไม่ประกาศพุทธศาสนาเป็นศาสนาประจำชาติ

มีการรณรงค์หลายครั้งให้บัญญัติไว้ แต่ไม่สำเร็จ เนื่องจาก

1. หลักเสรีภาพทางศาสนา

2. ความหลากหลายทางศาสนา

3. หลักสิทธิมนุษยชนสากล

นักกฎหมายจำนวนมากเห็นว่า การไม่กำหนดศาสนาประจำชาติช่วยป้องกันความแตกแยกทางสังคม

ดังนั้นไทยจึงใช้โมเดล:

👉 “รัฐอุปถัมภ์พุทธ แต่ไม่ใช่รัฐศาสนา”

---

๔. การตีความแบบ “พุทธนิติปรัชญา”

สามารถสรุปการฝังตัวของพุทธปรัชญาในรัฐธรรมนูญไทยได้ 4 ระดับ

---

๕. สังเคราะห์เชิงปรัชญา

รัฐธรรมนูญไทยไม่ได้ “บัญญัติพุทธศาสนา” โดยตรง
แต่ได้ บัญญัติ “หลักธรรมแบบพุทธ” ในเชิงคุณค่า

กล่าวได้ว่า:

รัฐธรรมนูญไทยเป็น “Secular Constitution with Buddhist Ethical Foundation”

หรือ

“รัฐธรรมนูญฆราวาส แต่มีฐานจริยธรรมแบบพุทธ”

–

[เอกสารประกอบการบรรยาย] พุทธปรัชญา ๒๘.๒

[เอกสารประกอบการบรรยาย] Buddhist_AI_Jurisprudence

[เอกสารประกอบการบรรยาย] Dhamma_AI_Jurisprudence

Dual_Pillars_of_Justice [เอกสารประกอบการบรรยาย]

–

1.พระราชบัญญัติว่าด้วยการควบคุมการใช้ปัญญาประดิษฐ์ของสหภาพยุโรป (The EU Artificial Intelligence Act)
*

2. จาก EU AI ACT สู่แนวทางการพัฒนากฏหมาย AI ของไทย

3. ครั้งแรกของไทย! “ดีอี – ETDA” เปิด (ร่าง) หลักการกฎหมาย AI เน้นคุมความเสี่ยงสูง ดันมาตรฐานใหม่ ใช้ AI ไม่ละเมิดสิทธิ – รับผิดชอบ!

4.ปัญญาประดิษฐ์กับแง่มุมทางกฎหมาย

5.บทสรุปโดยย่อของพระราชบัญญัติปัญญาประดิษฐ์ 

6.กฎหมายคุม AI เริ่มใช้ปี 2025 นี้แล้ว! EU เริ่มที่แรก ประเทศไทยต้องรู้อะไรบ้าง

7.ส่องกฎหมาย AI ทั่วโลก เพื่อเทคโนโลยีปลอดภัย โปร่งใส ไม่เลือกปฏิบัติ

8.กฎหมายควบคุมการใช้ AI | กฎหมาย 4.0

–